چاپ        ارسال به دوست

گزارش یک جلسه برگزار نشده !

خوشحالم منتقدم!

سامی صالحی ثابت

آنهائیکه تاریخ تئاتر را خوب خوانده باشند می دانند درصد بالائی از بزرگان تئاتر در صد و بیست سال اخیر یا خود منتقد بوده یا مدیون منتقدین بوده اند : ژاک کوپو پدر تئاتر مدرن منتقد تئاتر بود و از سی وپنج سالگی به کارگردانی تئاتر روی آورد ؛ ماکس راینهارات کاهن اعظم تئاتر شاگرد و جانشین یک منتقد تئاتر به نام اتو برامِ بود ؛ ساموئل بکت غول تئاترابزورد تا چهل سالگی نقد تئاتر و رمان می نوشت(۱)و … اما اینجا ایران است و بزرگ شمردن منتقدان که هیچ، حتی جزو جامعه تئاتری به حساب آوردن آنان نیز بسته به اما و اگرهای فراوانی ست.
دوشنبه شب ۲۲ اسفند ۱۳۹۰ تالار هنر جلسه پرسش و پاسخ نمایش ” آدم بلا دیو ناقلا »نوشته و کار مریم کاظمی ؛ بناست همراه با حسین شاکری دیگر عضو انجمن منتقدان نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر جلسه امشب را برگزار کنیم. طبق اطلاعی که دارم شاکری الان مشغول تماشای نمایش است ؛ پس من برای هماهنگی نهائی به سراغ مدیر تالار می روم. شهرام کرمی انسانی دوست داشتنی و مدیری متواضع جلسه ای دارد که نمی دانم موضوعش چیست؛ مزاحمش نمی شوم. نیم ساعتی زودتر به تالار رسیده ام پس فرصت کافی دارم تا بار دیگر طرح هیجان انگیزم برای جلسه امشب را مرور کنم. قبل از مرور طرح، صحبتهای شاکری پشت تلفن را به یاد می آورم: کسی به تئاتر کودک اهمیت نمی دهد چه برسد به نقد آن… با این وجود در خدمتم.اصرار من به برگزاری جلسه بی دلیل نبود چرا که امشب می خواهم حاصل یک سال و اندی پژوهش را بچشم و به دیگران نیز بچشانم. نقد سه سویه، نقد سه بخشی، کشف تازه من در حوزه نقد تئاتر کودک و نوجوان. امشب می خواهم این نوع نقد را معرفی و اجرا کنم: بخش اول جلسه را به نقد کودکان حاضر در سالن نسبت به اجرا و پرسشهایشان از عوامل نمایش اختصاص خواهم داد ؛ بخش دوم نقدِ منتقد و کارشناس به اجرا خواهد بود که شاکری زحمتش را به دوش خواهد کشید و بخش انتهائی هم نقد والدین است به اجرا و پرسشهای آنهااز عوامل نمایش. خودم هم یادداشتها و پرسشهائی راجع به هر بخش دارم تا هر زمان تنور جلسه رو به سردی گذاشت با آنها به آن بدمم و حسابی داغ نگاهش دارم. نمی دانم چرا ولی بی اختیار میان این یادآوری و مرور به یاد منوچهراکبرلو، فعال جدی و کهنه کار عرصه تئاتر کودک و نوجوان می افتم. اکبرلو دوست و بزرگ مهربان و دلسوزی که پس از دریافت اولین ایمیلم راجع به طرح نقد سه بخشی با صداقت و صراحت تمام مرا راهنمائی و البته دلگرم کرد. با پشتوانه اینهمه دلگرمی هیجان و انگیزه برای شروع شدن اصل ماجرای امشب یعنی جلسه پرسش و پاسخ لحظه شماری می کردم…
نمایش پایان پذیرفت و درهای تالار برای خروج تماشاگران باز شد؛ همان معدود تماشاگری که برای تماشای اجرای امشب آمده بودند همگی سالن را ترک کردند. شاکری را می بینم که روی صحنه مشغول گپ و گفت با مریم کاظمی و رضا فیاضی –بازیگر نقش مرد در این نمایش- است ؛ می شنوم که شاکری با فیاضی خداحافظی می کند. جلو در تالار همزمان خانم کارگردان و دوست منتقدم را متوقف کردم: نمی خواهید خودمان تنهائی گپ و گفتی داشته باشیم. حیف نیست! شاکری،بنده خدا سخت مشتاق این کار بود؛ تا آن حد که یادداشتهایش راجع به اجرا را نشانم داد. کلی نوشته های خرچنگ قورباغه و خط خطی و شکل های درهم و برهم که پیدا بود همه را حین تماشای نمایش نوشته یا کشیده! اما مریم کاظمی؛ پیدا بود راضی نیست. اصرار ما دو نفر بیفایده بود. جلسه لغو شد.
این اولین باری نیست که من برای برگزاری یک جلسه نقد با چنین وضعی مواجه می شوم! واطمینان دارم که آخرین بار هم نخواهد بود. سال گذشته جلسه نقد و بررسی نمایش شب ” اسرار آمیز په په» در فرهنگسرای انقلاب و امسال جلسه پرسش و پاسخ نمایش «آفتاب از میلان طلوع می کند» آرش عباسی تنها با حضور عوامل آن دو نمایش برگزار شد. اما شوک امشب چیز دیگری بود! هنگام خروج از تالار و قدم زدن با حسین شاکری و گوش دادن ظاهری به درد و دلهای او چه فکرهای موازیی که از ذهن من نمی گذشت:همکارانم در انجمن منتقدان کجایند؛ مگر آنها همیشه از بی توجهی به نقد و منتقد نمی نالیدند. اگر تنها یکی شان تنها یکی غیر از ما دو نفر – من و شاکری- امشب اینجا بود نمی گذاشتم این جلسه لغو شود. مگر همین چند روز پیش اواسط اسفند ماه در روز جلسه مجمع عمومی انجمن منتقدان همان تعداد انگشت شمار حاضر در جلسه را دعوت به مشارکت نکردیم؛ مگر از طریق رسانه های مختلف اطلاع رسانی برگزاری جلسه امشب را به همه اعضا یادآور نشدیم… منوچهراکبرلو؟! حالا دارم بصیرت او را درمی یابم که می گفت: طرح و ایده را رها کن؛ جلسه را برگزار کن! آری او امروز را پیش از من بارها و بارها دیده و تجربه کرده بود! برگزار کردن یک جلسه نقد یا پرسش و پاسخ آن هم برای تئاتر کودک و نوجوان به راستی مردی و هنر می خواهد که من آن را هنوز به دست نیآورده ام … اما اعضای انجمن کودک و نوجوان! درست نیست درباره کسانی که برخوردی از نزدیک با آنها نداشته ای- جز عده ای انگشت شمار- حکم صادر کنی ولی من این حق را به خودم می دهم تا برای آنها و بر آنها حسرت بخورم. هدف انجمن منتقدان از برگزاری چنین جلساتی به قطع یقین نه تحقیر گروهها و لگدمال کردن شخصیت و تلاششان که کمک به رشد و بهبود کیفیت کارآنها است. پس صد حیف و هزاران حیف که آنها خود را از این فرصت مجانی محروم کرده اند. گفتم مجانی! براستی برگزاری این جلسات برای گروهها مفت و رایگان است! چرا که انجمن منتقدان نه حتی یک ریال بابت این جلسات از کسی دریافت می کند و نه حتی ریالی به عضوی از اعضایش در ازای برگزاری جلسات پرسش و پاسخ می دهد. از سوی دیگر؛ عجب تفکر عقب افتاده ای ست این تفکر که تنها اجرای خودم به من درس و تجربه می آموزد و تماشای اجرای دیگران و شرکت در جلسه نقد نمایش آنها برای من هیچ فایده و عایدیی به همراه نخواهد داشت!
با شاکری خداحافظی کرده ام و سوار بر مترو در حال بازگشت هستم. پس از خلاص شدن از شوک اولیه تازه درد و دلهای شاکری را می شنوم: جلسه پرسش و پاسخ افرای بیضائی را من برگزار کردم. ساعت یک بعدازظهر تالار وحدت . دویست نفر حضور پیدا کرده بودند… شرمنده چرا! من به این اتفاقات عادت دارم. به هر حال این هم جزئی از کار و حرفه ماست! اما من شرمنده بودم و مگر می توانستم شرمنده موی سفید او نباشم! در اوج شرمندگی ادامه صحبتهای شاکری با مریم کاظمی به یادم آمد : من تنها کسی هستم که به نقد تئاتر کودک اهمیت می دهد. تنها منتقدی که حاضر است تئاتر کودک ببیند. کلی طرح و برنامه برای تئاتر کودک دارم. تحلیل رفتار شناسی و اثر متقابل اجرا بر کودک درون و … بار دیگر بکت منتقد را در اعماق وجودم حس کردم ؛آنجا که می گوید:

ولادیمیر: بهت می گم حرفت رو تموم کن!
استراگون: خودت حرفت رو تموم کن!
ولادیمیر: کودن!
استراگون: فکر خوبیه بیا به هم فحش بدیم!
ولادیمیر: کودن!
استراگون: انگل!
.
.
.
استراگون: منتقد!
ولادیمیر: وای!- از حال می رود-(۲)

و با همه اینها من خوشحالم! نه از اینکه جلسه امشب برگزار نشد؛ نه! خوشحالم از اینکه یک منتقدم!

————————————-
پی نوشتها:

۱ – تئاتر تجربی از استانیسلاوسکی تا بروک – جیمزروز؛اونز- ترجمه مصطفی اسلامیه
۲- در انتظار گودو- ساموئل بکت – ترجمه علی اکبر علیزاد


١٨:٠٧ - يکشنبه ٢٤ اسفند ١٣٩٠    /    شماره : ١٠٦    /    تعداد نمایش : ٨٦


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج